Thí nghiệm tán xạ hạt alpha

Geiger – Marsden · Khám phá cấu trúc hạt nhân nguyên tử
Mô hình nguyên tử:

1. Toàn cảnh thí nghiệm

2. Phóng to ở cấp độ nguyên tử

Lực đẩy Coulomb

Điều khiển thí nghiệm

Trong mô hình Rutherford, b càng nhỏ (hạt bay càng gần hạt nhân) thì góc lệch càng lớn. Năng lượng lớn hoặc hạt nhân có Z nhỏ làm góc lệch giảm.

Thống kê kết quả quan sát

0Đi thẳng (< 10°)
0Lệch vừa (10°–90°)
0Bật ngược (> 90°)
Đi thẳng
0%
Lệch vừa
0%
Bật ngược
0%
Tổng số hạt đã chạm màn: 0
Số hạt theo góc lệch θxanh: <10° · vàng: 10°–90° · đỏ: >90°
Lưu ý: tần suất các hạt bay gần hạt nhân được tăng lên có chủ đích để dễ quan sát các sự kiện hiếm; không biểu diễn đúng xác suất thực nghiệm.

Điều rút ra từ thí nghiệm

• Phần lớn hạt alpha xuyên qua lá vàng gần như không bị lệch, chứng tỏ phần lớn thể tích nguyên tử là khoảng trống.

• Một số ít hạt bị lệch khỏi phương ban đầu; điều này cho thấy điện tích dương không phân bố đều trong toàn nguyên tử mà tập trung trong một vùng rất nhỏ.

• Một tỉ lệ cực nhỏ hạt bị lệch góc lớn, thậm chí bật ngược. Hạt alpha đã tiến rất gần hạt nhân mang điện dương nên chịu lực đẩy Coulomb rất mạnh.

Kết luận: Nguyên tử có hạt nhân rất nhỏ, mang điện tích dương và chứa gần như toàn bộ khối lượng nguyên tử; các electron ở vùng không gian bên ngoài hạt nhân.

Mô hình Thomson xem điện tích dương phân bố trong toàn nguyên tử, không có hạt nhân cô đặc; vì vậy không giải thích được các hạt alpha bật ngược như quan sát thực nghiệm.

Mô phỏng định tính – định lượng giản lược phục vụ dạy học; không thay thế dữ liệu đo thực nghiệm.